Tuesday, 17 June 2014

DIE DUN LYN



Dis 'n baie dun lyn. 
Maar laat ek voor begin. Vanaand is OPEN STUDIO in Cité waar sowat 30 van die 300  Cité kunstenaars, skrywers en musikante hul werke in hul ateljees uitstal vir almal om te kom sien. Kompleet soos uitstallings, met wyn en snacks. Geen werk word te koop aangebied nie. So, die vraag is: hoekom doen ons dit?
Mede-kunstenaars kom kyk graag na Open Studios. Hulle is op soek na óf 'n groot verrassing waaruit hulle kan leer; óf iets waarop hulle kan neersien en slegmaak. Daar is nie 'n breë middeweg nie. So Open Studio laat jy jou kwesbaar. Voel asof ek met 'n Lucky Strike T-shirt met 'n groot teiken op my bors rondstaan. 
Maar net vir daai één opregte kompliment, of één persoon wat belangstel en uitvra oor jou werk, is jy bereid om vreemdelinge in jou ateljee toe te laat. In fact, om hulle te nooi hierheen. Sodat hulle jou wyn kan kom drink en jou baguettes met mozarella en anchovies kan kom opeet. Deur my sketsboeke kan blaai, my kommentaar kan lees; baie daarvan baie persoonlik en subjektief. Hulle gaan hande-agter-die-rug vooroor gebuk staan en my werk bestudeer. My badkamer gebruik. 
Ek gooi my ateljee oop waar ek geëet, geslaap, geskryf, geteken en geblog het vir amper drie maande. Die bewys van my tyd hier hang teen my mure soos nat wasgoed. Nes met wasgoed, gaan hierdie voyeurs kan sien wié ek eintlik is: manlik of vroulik, oud of jonk, kontemporêr of tradisioneel. Is my werk die overalls van 'n werker of die ligblou langmouhemp van 'n suksesvolle sakeman? Dalk die wit jas van 'n fisikus? Of die sweetpak van 'n sportman?
Dan die detail in my ateljee: bekyk my kwaste, my ou wit Appletjie, luister na die musiek wat ek vir hulle speel. Die tafeldoek wat ek oor my tafel gooi, het 'n olifant oop (dis in Indië gemaak). Wat is anders in my ateljee as in hulle s'n; synde dat al die ateljees dieselfde beddens, beddegoed, tafels, stoele, eetgerei ens het? 
Reuke. Klanke. Uitsig. Insig.
'n Kultuur wat nie verkeerd is nie, net anders as hulle s'n. En dís hoekom ons hier is. Om te meng en uit te ruil, sodat ons almal kan saam wegdra 'n oper kop en nuwe vriende wie jy skielik beter verstaan.
Mag my besoekers vanaand iets saamneem, nie net gou inloer en weer loop nie. Soos enige kunstenaar sal weet, kommentaar is goed. Enige kommentaar - solank jy net nie daai doodse stilte hoef te hoor nie; dis die diplomatiese stilte van afkeur.
Net tyd sal leer. 
Ná 10uur begin ons almal saam party. Sonder dat die party 'n tema het, sal ons almal aankom met ons overalls, ligblou langmouhemde of wit jasse; sonder enige skaam en sonder enige verskonings. Want omdat ons wasgoed saam uitgehang het, is ons mos familie van dieselfde huis.

Friday, 13 June 2014

I'M A NON EUROPEAN



"I'm  an African" I say. 
"But your'e white?" they ask. "And your ancestors are from Europe? Are you not a European then?"
"No" I say proudly. "I'm a non European" and deep inside I wonder about this complexity. Luckily they leave it at that. I can't even begin to explain.



60 x 45 watercolour and charcoal



Tuesday, 10 June 2014

DUET


DUET

Ek’s ‘n gek
ek’s ‘n dwaas
ek skrywe teen mure
ek like van die glaas

Ek maak my tag
ek hou my bek
ek respect die ander
ek ken my se plek

So staan ek en skrywe
onder Woodstock se brug
trek diep aan my zol
en vilang ver terug

Dit wys in my lyne
dis woes en dis kwaai
dis los en dis donker
dit skree soos lawaai

So kom hierdie Boer
met sy pen in sy hand
en sy darkies en boekie
hy vang my onkant

Hey, wat maak jy!?
Is jy bleddie gek?!
Jy kan nie hier teken nie-
gaan teken ander plek!

Ek teken nie, ek skryf
ek’t ‘n message te share
ek is ‘n skrywer, djy sien
and I just don’t care

Makie sakie ou maat
jy’s teen die wet
gebruik jou verstand
. . . bietjie wat jy het

Ek kannie nou lossie
ek’s té ampeklaar
daars baie om te sê, man
djy moet net bedaar

En ek skryf uit my hart
en ek skryf uit my pyn
oor die huis wat nie is nie
en my pa wat verdwyn

Die Boer latie waggie
trek sy broek op en begin
in sy boekie met sy Bic
sy storie te spin

Name/naam en van?
Waar kom jy vandaan?
my ID, my seks
en so gaat hy aan

Skryf enigiets, man
net wat djy laaik
los my allien
en take ‘n hike

Gaan huis toe, jongman
gaan vóór ek jou moer

Ek het nie ‘n huis nie . . .

Jy’s lucky, sê die Boer


Sy pen griffel slote
op sy duplicate papier
sy are staan bulte
sy voorarms gespier

En ek skryf van my liefde
in ‘n aaklige droom
en van my kat wat hang
in ‘n moerbeiboom

En hy skryf van sy liefde
in ‘n aaklige droom
vol vingerafdrukke
en suur soos room

En ons skryf so en skryf
vir al wat ons het
die Boer en ek
ons eie duet

Ek gaan sit op my hakke
ek’t nêrens om te gaan nie
en die Boer ook nie
maar hy kan nie verstaan nie

My tag is gemaak
my skrywe is klaar
my roof is al af
maar sy pitsweer steeds daar



Waterverf en conté 64 x 50cm

Friday, 6 June 2014

SAINTE-PAUL SE GEWETE


Sontrale sif soos skoenlapperskubbe in lang vlierte van bo uit die koepel van die Saint Paul katedraal, draai driemaal in die rondte om ligvoets hier onder op Maria te kom opkrul soos 'n skootkat. Gedempte stilte vertel van eeue se formaliere, se bede, se wanhoop en salf. Tweevinger priesters en heiliges staar stil uit hul brandskilder vensters; beskuldig en veroordeel, wink en wys. Gewyde orrelmusiek, skaars hoorbaar, Awe Maria van iewers af, van een van daai baie geheime plekke en van agter deure wat ek nooit sal mag oopmaak nie.
My een Euro word vrygelaat in die gleuf, klingel deur die kerk. Ek neem my klein kersie in sy geel glasbakkie en steek dit aan by een van sy meer ervare maats. Gloei warmte tot in my hart. Ek stap gedweë tussen rye houtbanke deur. 'n Vloerplank kraak. Onder die groot koepel staan ek stil, kyk op. 'n Duif soek uitkoms, fladder verward en kry sit op St Paul se skouer soos 'n gewete.
Ek kry die perfekte plekkie vir my ma se kers. Aan die voete van Maria sit ek die kersie neer en staan terug. In die doodse stilte van die kerk, dans my kers se vlammetjie skielik asof daar 'n trek deur die Maria-nis gaan. Dan staan dit weer stil en word 'n stillewe-met-kers-en-Maria.
Dis somerwarm daar buite. 'Skies Ma, en 'skies Maria, vir my kortbroek en sandale. En 'skies vir my inmeng hier met jul innige gesprek. En 'skies dat ek my kamerdeur geklap het en 'skies dat ek nooit genoeg dankie gesê het nie. 'Skies dat ek nie veel sê as ek kom kuier nie; maar ek sit lekker in stilte met jou, Ma. So ok, ek los julle nou. Gesels lekker.
Ek weet my ma sal verstaan; ek's nie seker oor Maria nie.

Hoog bo, waar bedompige lug teen koepelvensters wasem
styg kerslig op en uit, 'n moeë spook se asem
maar diep onder in 'n donker, drupnat kelder
brand 'n geduldige kersie sy onderwêreld helder.

Monday, 2 June 2014

PONT MARIE EN DIE KAT SE GAT


PONT MARIE EN DIE KAT SE GAT

Nie net omdat dit die naaste brug is aan waar ek bly nie, is Pont Marie my gunsteling brug. Pont Marie is anders as al die ander sowat 22 brûe wat in Parys oor die Seine span. Dit neem my oor die rivier na die mooi tuin op die Ile de Cité aan die agterkant van die Notre Dame. Maar ook nie daarom nie. 
Pont Marie is die enigste brug wat nie simmetries is nie, sien. Die vier boeë verskil almal van mekaar. Selfs die hoogste punt is nie in die middel nie. Pont Marie het attitude.
Toe ek klein was, het Dirkie-hulle 'n gat in die garagedeur gehad waardeur die hond kon in-en-uit vir koue Bloemfontein wintersaande. Arme kat, dag ons, en sny 'n kleiner gat in die deur sodat sy ook kan in- en uitgaan. 'n Soort van 'n katgat as jy weet wat ek bedoel (óns het geweet). Sy het kom verken, goed uitgesnuif, stert in die lug haar wang daarteen geskuur om te wys sy's tevrede, en ingeskuur. Kopomlaag van binne uitgeloer om dankie te sê. Dit het vir ons heeltemal sin gemaak en die kat se gat het haar goed gepas.
Pont Marie maak op dieselfde manier sin. Daar's 'n hoëe halfrond opening vir die hoë bote, 'n kleiner ronde opening vir kleiner bote en so 'n middelslag afgeplatte, wye een vir baggersbote. Maak heeltemal sin.
Hoekom staan jy altyd op dieselfde plek as jy alleen in 'n hysbak klim? Op dieselfde ander plek as twee mense daarin is; of drie mense? Hoekom gebruik jy dieselfde toilet as jy na die kantoor se ry toilette gaan? Sit op dieselfde plek óm die etenstafel? Drink ek jare al uit my Beatrix Potter bekertjie my koffie? Slaap jy op jóu kant van die bed?
Want dis jou kat-se-gat. Presies dieselfde. Jy vind 'n holte vir jou voet wat jou pas. Jy hou van die veiligheid van dít waaraan jy gewoond is. Wat jou persoonlike ruimte óm jou toe-eien en vir watookal rede vir jou prakties werk.
Die kuns van ergonomiese ontwerp is nog in sy kinderskoene. Ons het baie om te leer (veral met vroueskoene, maar dis 'n heel ander blog). Form follows function, sê die argitek en ontwerp summier 'n huis vol grênd marmerteëls en lang gange, maar geen plek vir die kinders om te speel nie.
Laat Pont Marie vir ons leer by die ou meesters. Jy hoef nie soos almal te lyk nie. Jy hoef nie simmetries te lewe nie. Maak alles óm jou regtig vir jou sin? 
Kyk bietjie sideways.
Miskien sal jy dan ook die LIKE knoppie by Pont Marie druk.

Sunday, 1 June 2014


KOMPLIMENTE IS ONEINDIG

April 1964, Bloemfontein. Die klok lui vir pouse. Juffrou van Tonder vra my om in die klas agter te bly. Ek is reeds half gebukkend oor die blou lapsak wat agter oor my stoeltjie hang, besig om my kosblik met die kameelperd op uit te haal. Dit ruik soos gister se appel en grondboontjiebotter.  Ek wens skielik ek kan saam met Hennie Claassen (lank, krulhare, slot) na sy huis toe gaan; hulle bly reg langs Willem Postma Laerskool. Claassen-Coetzee-Conradie is ons name altyd alfabeties uitgeroep. Jannie Coetzee is linkshandig (vleuel); sy pa 'n vlieënier. Wat het ek gesondig? Ek wil summier sommer gaan kamerverlaat.
"Dis een van die dae weer Sentrale Skou", vertel sy my. Sy wil hê iemand uit haar Sub B-klas moet 'n rooi eerste prys wen by die Gertrude Beck-saal waar al die laerskoolkuns uitgestal word. Ek weet nie wat om te sê nie. Druk my ken op my bors en ruik pannekoek en sosaties van die NG stalletjie en hoor die Bankovs toring roep my naam. Popeye Diedericks gaan die stampkarre wen. My naam. Ek sal jou help, sê sy. Ja, juffrou. My maag voel of ek die Big Dipper ry. Ek teken met my vinger 'n hansworsgesig met 'n punthoed en maak blou kruisies vir oë want oë is blou. Groot rooi mond.
Twee jaar later, in standerd twee, lees juffrou Ross my opstel voor die hele klas saam met Coenie de Villiers s'n. Sy begin Coenie se opstel lees: "Die groot dag breek aan . . ." en kyk op.  Dis tjoepstil in die klas. Ons kan nie wag om te hoor van dié groot dag nie. 
Dieselfde jaar teken meneer Ernst Schoeman klomp lyne op sy swartbord. "Hoeveel driehoeke is daar?" vra hy. "Twaalf!" Rudolph Schoonwinkel (witkop, senter, Versaillesweg). "Agt!" (Johan Meyer, senter, Winterstraat) "Twaalf!" (van Aardt Smit, Waverleyweg, ook links). Ek sê huiwerig: "Sestien . . ." Meneer Schoeman maak my Skêreman - ek kan die hele week skêre uitdeel by die houtwerkklas (die meisies is by naaldwerk en eintlik is ons houtwerk uit karton). SkêreMAN. Almal beny my.
Nog twee jaar later, in Grey-Kollege Laerskool, laat meneer Jan Erasmus ons hele klas elkeen met 'n gewone potlood 'n boom teken. Toe die klas verby is, hou hy my agter. Ek wil gaan King Sting speel, al gooi Theo Opperman so seer (openingsbouler, goue fixed-cog reisiesfiets). Of touchies. Ek wil tuckshop toe gaan en my buskaartjies gaan ruil vir 4c sodat ek een van daai taai donuts met die suiker bo-op kan koop.
"Jy't talent" sê hy. Gaan ek kunslesse neem? kom dit van vér af.

Vrydag 14 Mei 2013. De Compagnie, Wellington. Einde van 'n week se gevorderde skryfkursus. Ons skrywers drentel uit die kelder uit. Ek hoor die Bankovs toring roep my naam.
"Jy's geseën met talent, my vriend" sê Riana Scheepers, "maar gestraf met veelsydigheid." My ken hang op my bors. Sy weet nie eers van my fotos en dat ek 'n squashbal kan slaan nie. 
My nagte is onrustig.
Bo my ma se bed, agter glas, hang 'n hanswors met blou kruisie-oë. Sy groot mond glimlag rooi; rooi soos die rooi rosette wat agterop die prent geplak is.



My Ma - waterverf en conté 52 x 40cm